ସ୍ମାଟ୍ର୍ ମିଟର, ସ୍ମାର୍ଟ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି
Samir Kumar Rout
କୁଳମଣି ବିଶ୍ୱାଳ : ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସ୍କାରକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଭ୍ରମାତ୍ମକ । କୌଣସି ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ନଥାଇ ନିଜକୁ "ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶେଷଜ୍ଞ’ ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିବା କିଛି ଲୋକ ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟରକୁ ନେଇ ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରୁଛନ୍ତି । ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ପ୍ରଚଳନ । ବାସ୍ତବରେ, ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ହେଉଛି ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସଂସ୍କାର ଯାହା ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିସାରିଛି । ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଆଲୋଚନା ହେବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରଚାର ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ରାଜ୍ୟ ଯେପରି ବିକାଶ ପଥରେ ପଛେଇ ନଯାଏ, ସେଥିପ୍ରତି ଆମକୁ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ହେବ । ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର କୌଣସି ନୂଆ ପରୀକ୍ଷା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହା ସଠିକ୍ ବିଲିଂ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୋରି ରୋକେ, ସେବାର ଯୋଗାଣ ମାନରେ ଉନ୍ନତି ଆଣେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଣ୍ଟନ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥାରେ ସୁଧାର ଆଣେ ।
ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ବିରୋଧରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଦୂରରେ ଥିବା ସର୍ଭରରେ ରହୁଥିବାରୁ ଏଥିରେ ହେରଫେର କରାଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ମୋବାଇଲ୍ ବିଲ୍, ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ କାରବାର, ଏୟାରଲାଇନ୍ ଟିକେଟ୍ ଏବଂ ଶେୟାର ବଜାର ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ । ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଦୂରରେ ଥିବା ସର୍ଭରରେ ହିଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଥାଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମିଟର ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ସାଧାରଣ ଭାବରେ କହିଲେ, ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ହେଉଛି ଏକ ସ୍ଥିର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମିଟର ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ଏକ କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ ମଡ୍ୟୁଲ୍ ଲାଗିଛି । ଏହା ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ପରିସରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ହିସାବ ରଖେ ଏବଂ ସେହି ତଥ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପଠାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କୌଣସି ଅଜବ ବା ରହସ୍ୟମୟ ଜିନିଷ ନୁହେଁ । ଓଡ଼ିଶା ତଥା ସାରା ଭାରତରେ ଲଗାଯାଉଥିବା ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟରଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ମାନକ ବ୍ୟୁରୋ (ଈଓଝ) ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମାବଳୀ ଓଝ ୧୬୪୪୪ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ଏହି ମିଟରଗୁଡ଼ିକରେ ତଥ୍ୟ ଏପରି ଏକ ଫର୍ମାଟ୍ରେ ରହେ ଯାହାକୁ କେହି ବଦଳାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ । ଥରେ ରିଡିଂ ରେକର୍ଡ ହୋଇଗଲା ପରେ ତାହାକୁ ଏଡିଟ୍ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ବିଦ୍ୟୁତ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପରିଚାଳନାଗତ କାରଣରୁ ଦୂରରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଂଯୋଗ କାଟିପାରିବେ ବା ଯୋଡ଼ିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରିଡିଂରେ ହେରଫେର କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏନକ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ଏବଂ ନିୟମିତ ଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ । ତେଣୁ ମିଟରରେ ତଥ୍ୟର ହେରଫେର କରାଯାଉଥିବା ଅଭିଯୋଗର କୌଣସି ବୈଷୟିକ ବା ଆଇନଗତ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ । ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଭିତ୍ତିହୀନ ଗୁଜବ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫରକକୁ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର କିପରି କାମ କରିବ ଏବଂ ଏହାର ଗୁଣବତ୍ତା କିପରି ରହିବ, ତାହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରାଧିକରଣର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶେଷଜ୍ଞ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ । ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ‘ବ୍ଲାକ୍ ବକ୍ସ' ଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ସାଧାରଣରେ ଏକ ଭୁଲ୍ ଧାରଣା ରହିଛି ଯେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରି ନିଜ ଇଛାରେ ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ଲଗାଉଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ । କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏବଂ କେବେ ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ଲଗାଯିବ, ତାହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଣ୍ଟନ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରାଧିକରଣ (ସିଇଏ) ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ ଓଡ଼ିଶା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ନିୟାମକ ଆୟୋଗ (ଓଇଆରସି) ର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ କରାଯାଉଛି । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଣ୍ଟନ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଏହି ଯୋଜନାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ସାଜିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସରକାରୀ ନିୟମ, ସେବା ମାନକ ଏବଂ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସୁବିଧା-ଅସୁବିଧା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରେ ରହି କାମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ । ନିୟାମକ ଆୟୋଗ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିତରଣ କମ୍ପାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ପୃଥକୀକରଣ ହିଁ ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷେତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଯେଉଁ ବିହାରକୁ ଦିନେ ଭିତ୍ତିଭୂମି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଛୁଆ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ସେହି ରାଜ୍ୟ ଆଜି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଂସ୍କାରରେ ଦେଶର ନେତୃତ୍ୱ ନେଉଛି । ୨୦୨୫ ନଭେମ୍ବର ସୁଦ୍ଧା ସେଠାରେ ୮୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ଲାଗିସାରିଛି । ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଉନ୍ନତ ବିଲିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ କ୍ଷତି ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ ବିହାରର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ରାଜସ୍ୱ ୧୩% ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୧୭,୧୧୪ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ଏହି ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁଁ ସେଠାରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶୁଳ୍କ କମାଇବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି । ଆସାମ ମଧ୍ୟ ୩୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ଲଗାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୋରି ରୋକିବା ଓ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ବଢ଼ାଇବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି । ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ନେଇ ଅଯଥା ଯୁକ୍ତିତର୍କରେ ସମୟ ନଷ୍ଟ ନକରି ସେମାନେ ଆଧୁନିକତାକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି । ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଣା ଓ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଗ୍ରିଡ୍କୁ ଆଧୁନିକ କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି । ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି - କ'ଣ ଆମେ ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏହି ସଂସ୍କାର ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା, ନା ସନ୍ଦେହ ଓ ଦ୍ୱିଧାରେ ପଡ଼ି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପଛେଇ ଯିବା ? ଭାରତର ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଣ୍ଟନ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ଅଂଶ । ଏଥିର ହେଉଥିବା କ୍ରମାଗତ କ୍ଷତିର ବୋଝ ଶେଷରେ ସଚ୍ଚୋଟ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯାହା ନୂତନ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗକୁ ବାଧା ଦିଏ ଏବଂ ସେବା ମାନକୁ କମାଇଦିଏ । ନ୍ୟାୟର ମୂଳଦୁଆ ହେଉଛି ‘ସଠିକ୍ ମାପ' । ଉପଭୋକ୍ତା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ - ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିବାକୁ ହେଲେ ସଠିକ୍ ମାପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରି ।
ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର ଦ୍ୱାରା ବିଲିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେବ, ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଦିନର ବିଭିନ୍ନ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଶୁଳ୍କ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାହିଦାର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା ସମ୍ଭବ ହେବ । ସମୟକ୍ରମେ, ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୋରି ଏବଂ ଅପାରଗତା ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଆର୍ଥିକ ବୋଝକୁ କମାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ । ଯଦି ଆମେ ବିକଳ୍ପ ନଥାଇ ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟରକୁ ବିରୋଧ କରିବା, ତେବେ ଆମେ ଏଭଳି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେବା ଯେଉଁଠି ଅପାରଗତା ଲୁଚି ରହିବ ଏବଂ କେହି ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବେ ନାହିଁ । କେବଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ବିରୋଧ କରି ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ବରଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା, ନିୟମକୁ କଠୋର କରିବା ଏବଂ ସଠିକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ହିତ ସାଧିତ ହେବ । ନିୟାମକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଏଥିପାଇଁ ଅଛନ୍ତି ଯେପରି କୌଣସି ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟାୟ ନକରେ ।
ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର ଆଣିବାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାରା ଦେଶରେ ସବୁବେଳେ ଆଗୁଆ ରହିଛି । ଆଜି ଯଦି ଆମେ ଆଧୁନିକୀକରଣରୁ ପଛକୁ ହଟିଯିବା, ତେବେ ଏହା ଉପଭୋକ୍ତା, ଆମର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ହେବ । ସ୍ମାର୍ଟ ମିଟର କୌଣସି ଭୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିବାର ଏକ ସଶକ୍ତ ମାଧ୍ୟମ । ଓଡ଼ିଶା ସାମ୍ନାରେ ଆଜିର ପ୍ରକୃତ ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ପଛୁଆ ରହିବା କିମ୍ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ମଧ୍ୟରେ । ଆମକୁ ପ୍ରଗତିକୁ ହିଁ ବାଛିବାକୁ ହେବ । ଲେଖକ ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ଶକ୍ତି ବିଶେଷଜ୍ଞ, ଯାହାଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷେତ୍ରର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ନିୟମାବଳୀ ପରିଚାଳନାରେ ଚାରି ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟର ଅଭିଜ୍ଞତା ରହିଛି । ସେ ଦେଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସଂସ୍ଥା ଏନଟିପିସି ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ (ବିତ୍ତ), କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ନିୟାମକ ଆୟୋଗ (ସିଇଆରସି) ର ମୁଖ୍ୟ (ବିତ୍ତ) ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ନିୟାମକ ଆୟୋଗ (ଓଇଆରସି) ର ଯୁଗ୍ମ ସଚିବ ତଥା ଯୁଗ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ (ବିତ୍ତ) ଭାବେ ସଫଳତାର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଶକ୍ତି ନିୟମାବଳୀ ଏବଂ ଅର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ପରାମର୍ଶଦାତା ଓ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ।
