ନିଖୋଜ ଶିଶୁ ଓ ଚିନ୍ତିତ ଅଭିଭାବକ
Henamanjaree Swain
ଡ.ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାହୁ : ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେଶରେ ନିଖୋଜ ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ସହିତ ସମପରିମାଣରେ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା ଘଟିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ନିଖୋଜ ଶିଶୁଙ୍କ ଘଟଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଏ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ମାମଲାର ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାଗାରତ୍ନ ମୌଖିକ ଭାବରେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, "ମୁଁ ଖବରକାଗଜରେ ପଢ଼ିଛି ଯେ ଦେଶରେ ପ୍ରତି ଆଠ ମିନିଟରେ ଗୋଟିଏ ଶିଶୁ ନିଖୋଜ ହେଉଛି ।’ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯେହେତୁ ପୋଷ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କଠୋର, ତେଣୁ ଏହାର ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଲୋକମାନେ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିବା ପାଇଁ ବେଆଇନ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି । ଶୁଣାଣି ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ଭାଟି ନିଖୋଜ ଶିଶୁଙ୍କ ମାମଲା ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଜଣେ ନୋଡାଲ୍ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଛଅ ସପ୍ତାହ ସମୟ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । ଖଣ୍ଡପୀଠ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ନିଖୋଜ ଶିଶୁଙ୍କ ମାମଲା ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଜଣେ ନୋଡାଲ୍ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଓ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ମିଶନ୍ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପୋର୍ଟାଲରେ ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ । ଖଣ୍ଡପୀଠ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯେତେବେଳେ ପୋର୍ଟାଲରେ ନିଖୋଜ ଶିଶୁ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଭିଯୋଗ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସୂଚନା ତୁରନ୍ତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନୋଡାଲ୍ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହିତ ସେୟାର କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ନିଖୋଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଓ ଏପରି ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ତଦନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନରେ ଏକ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଅନଲାଇନ୍ ପୋର୍ଟାଲ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପୂର୍ବରୁ କେନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଥିଲେ । ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ନିଖୋଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟର ଅଭାବ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲେ । କୋର୍ଟ କହିଥିଲେ ଯେ ପୋର୍ଟାଲରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟର ଜଣେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନାମ, ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ଇତ୍ୟାଦି ରହିପାରିବ । ଯିଏ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣ କରିବା ସହିତ, ନିଖୋଜ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଭିଯୋଗର ଦାୟିତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବେ । ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଏକ ଏନଜିଓ ପୂର୍ବରୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ ଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅପହୃତ କିମ୍ବା ନିଖୋଜ ଶିଶୁଙ୍କ ଅସମାପ୍ତ ମାମଲା ଏବଂ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତଦାରଖ କରାଯାଉଥିବା ଖୋୟା/ପାୟା ପୋର୍ଟାଲରେ ଉପଲବ୍ଧ ସୂଚନା ଆଧାରରେ ନିଆଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲା ।
ଭାରତରେ ଶିଶୁ ନିଖୋଜ ହେବା ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ । ଶିଶୁ ନିଖୋଜର ଅନେକ କାରଣ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅପରାଧ, ଚାଲାଣ, ହତ୍ୟା ଓ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ପ୍ରଶାସନିକ ଅବହେଳା ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହୋଇପାରେ । ଏଥିପାଇଁ ସଂସ୍କାର ସର୍ବଦା ଆବଶ୍ୟକ ରହିବ । ଭାରତରେ ନିଖୋଜ ଶିଶୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ । ଜାତୀୟ ଅପରାଧ ରେକର୍ଡ ବ୍ୟୁରୋ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାନବ ଚାଲାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ଆଇନ କମିଶନଙ୍କ ନ୍ୟାୟିକ ନୀତି ଉପରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ଉଜାଗର କରେ । ପ୍ରଥମେ ନିଖୋଜ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଓ ଚାଲାଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍କ୍ ତଦନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଇନଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ୨୦୧୩ରୁ ୨୦୧୪ ମଧ୍ୟରେ, ଅତି କମରେ ୧୦୦,୦୦୦ ଶିଶୁ ନିଖୋଜ ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ୬,୭୦୦ ପିଲା ନିଖୋଜ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୪୫ ପ୍ରତିଶତ ନାବାଳକ ଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ଜାତୀୟ ଅପରାଧ ରେକର୍ଡ ବ୍ୟୁରୋ ଅନୁଯାୟୀ, ମାନବ ଚାଲାଣ ପଛରେ ଅନେକ କାରଣ ରହିଛି । ବଳପୂର୍ବକ ବିବାହ, ଶିଶୁ ଶ୍ରମିକ, ଘରୋଇ ଦାସତ୍ୱ ଓ ଯୌନ ଶୋଷଣ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ । ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସହିତ ଜଡିତ । ଭାରତକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତି କରିବାକୁ ପଡିବ । ୨୦୨୪-୨୦୨୫ ବର୍ଷରେ, ପ୍ରାୟ ୪୫, ୦୦୦ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଶୋଷଣରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ଶିଶୁ ଶ୍ରମିକରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ । ଏନସିଆରବି (ଘଉଜଈ) ର ସଦ୍ୟତମ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ୪୭,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଶିଶୁ ନିଖୋଜ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୭୧.୪ ପ୍ରତିଶତ ନାବାଳିକା ଝିଅ । ନିଖୋଜ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଶିଶୁ ଶ୍ରମିକ, ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତି କିମ୍ବା ଯୌନ ଶୋଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ।
ନବଜାତ ଶିଶୁ ଚୋରି ଓ ଚାଲାଣ ସହିତ ଜଡିତ ଏକ ମାମଲାରେ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସେଭଳି କୌଣସି ହସ୍ପିଟାଲରୁ ନବଜାତ ଶିଶୁ ଚୋରି ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ହସ୍ପିଟାଲର ଲାଇସେନ୍ସ ବାତିଲ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ନବଜାତ ଶିଶୁ ଚୋରି କେବଳ ଯେକୌଣସି ସମାଜ ପାଇଁ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ଅପମାନ । ହସ୍ପିଟାଲରେ ଏପରି ଘଟଣା ଘଟାଇବା ସୁରକ୍ଷା ମାନଦଣ୍ଡ ଓ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷତାର ଅଭାବକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ତଦାରଖର ଗୁରୁତର ଅଭାବ ରହିଛି । ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ଏପରି ଅବହେଳା ଆବିଷ୍କୃତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କର ଲାଇସେନ୍ସ ତୁରନ୍ତ ବାତିଲ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଲାଇସେନ୍ସ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ନୀତି କେବଳ ହସ୍ପିଟାଲ ପରିଚାଳନାକୁ ଦାୟୀ କରିବ ନାହିଁ ବରଂ ଘରୋଇ ଓ ସରକାରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ । ନବଜାତ ଶିଶୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସୁବିଧାର ବିଷୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଦାୟିତ୍ୱ । ଏହି ଦାୟିତ୍ୱରେ ସାମାନ୍ୟ ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ "ଶୂନ୍ୟ ସହନଶୀଳତା’ ନୀତି ସମାଜ ଓ ନ୍ୟାୟ ଉଭୟର ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲାଗିବା ଦରକାର । ନିଖୋଜ ଶିଶୁ କେବଳ ଏକ ମାମଲା ନୁହେଁ, ବାସ୍ତବରେ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଯେଏହା ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ, ସମାଜର ସତର୍କତା ଓ ପ୍ରଶାସନର ଦାୟିତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ । ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସମ୍ବଳର ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବହାର, ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରୋଟୋକଲ ଓ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ତଦନ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରି ମନେହୁଏ । କୌଣସି ଶିଶୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ ବିଫଳତାର ଶିକାର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଭାରତରେ ନିଖୋଜ ଶିଶୁ ଓ ମାନବ ଚାଲାଣର ବଢ଼ୁଥିବା ନେଟୱାର୍କ ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶିରୋନାମା ପାଲଟିଛି । ମାନବ ଚାଲାଣ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି। ଏହା ଭାରତ ପାଇଁ ଆହୁରି ଚିନ୍ତାଜନକ, ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି ଅପରାଧୀ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବାଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ।
ଏହି ସମସ୍ୟାର ବ୍ୟାପକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂଗଠନ କିମ୍ବା ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଆବଶ୍ୟକ । ଉଦ୍ଧାର ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପୁନର୍ବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସ୍ତରରେ ଗୁରୁତର ତ୍ରୁଟି ରହିଛି । ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଦାଖଲ ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକର ତୁରନ୍ତ ସମାଧାନ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ପୋଲିସ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଧରିନିଏ ଯେ ପିଲାଟି ନିଜେ ଫେରି ଆସିବ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସନ୍ଧାନ ଘଣ୍ଟା ନଷ୍ଟ କରିଦେବ।ନିଷ୍କର୍ଷରେ କେବଳ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ପିଲାମାନେ ନିଖୋଜ ହେବା ପଛରେ ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ମାନସିକ କାରଣ ରହିଛି, ଯାହା ପରିବାର, ସ୍କୁଲ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭୂମିକାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ । ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଅଭାବ, ଚାପପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ ପରିବେଶ, ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଓ ସଚେତନତାର ଅଭାବ ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ଆହୁରି ଭୟାବହ ଓ ଜଟିଳ କରିଥାଏ। ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ପରାମର୍ଶ ସେବା ସୀମିତ । ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସ୍ତରରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅଧିକାର ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ରହିଛି । ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପାରିବାରିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଘରୋଇ ହିଂସା, ପରୀକ୍ଷାର ଭୟ, ମାନସିକ ଚାପ କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ ପିଲାମାନେ ଘରୁ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି । କିଛି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଯୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଏକ ଭଲ ଭବିଷ୍ୟତ ନାମରେ, ପିଲାମାନେ ଏପରି ଫାଶରେ ଫସି ଯାଆନ୍ତି ଯେ ଫେରିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଏ...!!!
ତାରା ନିଳୟ , ପ୍ଳଟ: ୮୫୪/ଏ ,
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ବିହାର, ମୁକୁନ୍ଦ ପ୍ରସାଦ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା -୫୫
ମୋ: ୯୦୪୦୧୫୧୪୭୫
